PFAS w opakowaniach do żywności – co zmienia PPWR?

PFAS w opakowaniach do żywności – co zmieniło się 12 sierpnia 2026 r.?

PPWR przekształcił problem PFAS w bezpośredni wymóg zgodności opakowania. Opakowanie przeznaczone do kontaktu z żywnością nie może być wprowadzane do obrotu, jeżeli zawartość PFAS osiąga lub przekracza jedną z wartości granicznych wskazanych w art. 5 ust. 5, z uwzględnieniem relacji tego przepisu z innymi aktami prawa Unii.

Jest to istotne z punktu widzenia procedury zgodności. Art. 15 PPWR zobowiązuje wytwórcę do wprowadzania do obrotu wyłącznie opakowań zgodnych z odpowiednimi wymaganiami art. 5–12. Zgodność z ograniczeniem PFAS staje się więc jednym z wymagań, które trzeba uwzględnić przy ocenie danego typu opakowania, jeżeli jest ono przeznaczone do kontaktu z żywnością.

Nie należy przy tym utożsamiać daty 12 sierpnia 2026 r. ze wszystkimi obowiązkami PPWR. Wiele innych wymagań dotyczących między innymi recyklowalności, minimalizacji czy zawartości recyklatu ma późniejsze terminy. Ograniczenie PFAS z art. 5 ust. 5 jest jednak jednym z wymogów mających znaczenie już od ogólnej daty rozpoczęcia stosowania rozporządzenia.

Co to są PFAS i dlaczego występują w kontekście opakowań żywności?

PFAS to szeroka grupa substancji per- i polifluoroalkilowych. PPWR zwraca na nie szczególną uwagę ze względu na ich trwałość oraz potencjalny wpływ na środowisko i zdrowie człowieka.

W materiałach przeznaczonych do kontaktu z żywnością niektóre związki z tej grupy były wykorzystywane między innymi ze względu na właściwości hydrofobowe i oleofobowe. Mogły pomagać ograniczać przenikanie tłuszczu albo wilgoci przez materiał.

Dlatego obszarem wymagającym uwagi mogą być na przykład określone papiery i tektury barierowe, opakowania typu takeaway, owijki, kartoniki, papiery piekarnicze, materiały wielowarstwowe i inne rozwiązania mające kontakt z żywnością.

Samo zastosowanie określonego materiału nie dowodzi jednak obecności PFAS. Ocena powinna dotyczyć konkretnego wariantu opakowania, jego składu, powłok, warstw oraz danych pochodzących z łańcucha dostaw.

Jakich opakowań dotyczy ograniczenie PFAS w PPWR?

Art. 5 ust. 5 dotyczy opakowań przeznaczonych do kontaktu z żywnością. Nie jest to więc ogólny limit PFAS dla każdego kartonu, folii czy opakowania przemysłowego.

Kluczowe znaczenie ma przeznaczenie opakowania. W praktyce przed oceną PFAS trzeba najpierw ustalić, czy dany typ opakowania rzeczywiście należy do kategorii mającej kontakt z żywnością.

Jakie limity PFAS wprowadza PPWR? 25 ppb, 250 ppb i 50 ppm

PPWR nie posługuje się jednym uniwersalnym progiem PFAS. Art. 5 ust. 5 przewiduje trzy wartości graniczne odnoszące się do różnych sposobów oznaczania substancji.

Wartości te są alternatywnymi warunkami ograniczenia. Firma nie powinna więc sprawdzać wyłącznie jednego parametru, jeżeli zastosowana metoda nie pozwala wykazać spełnienia pozostałych właściwych kryteriów.

50 ppm PFAS to nie to samo co 50 mg/kg fluoru całkowitego

To jedno z najważniejszych rozróżnień przy interpretacji wyników laboratoryjnych. Pomiar całkowitego fluoru może być bardzo przydatnym narzędziem przesiewowym, ale sam fluor nie musi pochodzić wyłącznie z PFAS.

Art. 5 ust. 5 zawiera mechanizm odnoszący się do sytuacji, w której zawartość fluoru całkowitego przekracza 50 mg/kg. W takim przypadku trzeba być w stanie wykazać, jaka część oznaczonego fluoru jest związana z PFAS, a jaka może pochodzić ze źródeł innych niż PFAS.

Dlatego raport zawierający wyłącznie wynik „total fluorine” nie powinien być bez dodatkowej analizy interpretowany jako bezpośredni wynik zawartości PFAS.

Czy ograniczenie obejmuje tylko PFAS celowo dodane do opakowania?

Nie należy ograniczać oceny wyłącznie do substancji świadomie dodanych przez producenta. Aktualne FAQ Komisji Europejskiej wyjaśnia, że ograniczenie należy rozpatrywać również w odniesieniu do PFAS obecnych niezamierzenie.

Ma to znaczenie dla łańcucha dostaw. Producent materiału może deklarować, że „nie stosuje celowo PFAS”, ale takie oświadczenie nie jest dokładnie tym samym co wykazanie, że gotowe opakowanie spełnia konkretne limity koncentracji PPWR.

Ryzyko niezamierzonej obecności może zależeć między innymi od surowców, procesu technologicznego, wykorzystania materiału pochodzącego z recyklingu, zanieczyszczeń krzyżowych i innych elementów procesu produkcyjnego.

Od kiedy obowiązują limity PFAS i co oznacza „wprowadzenie do obrotu”?

Ograniczenie z art. 5 ust. 5 stosuje się od 12 sierpnia 2026 r.

Istotne jest przy tym pojęcie wprowadzenia do obrotu. W PPWR jest ono związane z pierwszym udostępnieniem danego opakowania na rynku Unii.

Z tego względu data wyprodukowania opakowania i data jego wprowadzenia do obrotu nie muszą być tym samym wydarzeniem. Przy ocenie zapasów należy ustalić faktyczny status konkretnego towaru w łańcuchu dostaw.

Co z opakowaniami wyprodukowanymi przed 12 sierpnia 2026 r.?

Nie należy automatycznie przyjmować, że sama data produkcji przed 12 sierpnia 2026 r. tworzy bezterminowe zwolnienie z nowych wymagań.

Motyw 14 PPWR wskazuje, że opakowania już wprowadzone do obrotu przed rozpoczęciem stosowania odpowiednich wymagań i znajdujące się następnie w magazynach dystrybutorów lub detalistów nie powinny musieć spełniać nowych wymogów.

Inną sytuacją jest opakowanie, które zostało fizycznie wyprodukowane wcześniej, ale po raz pierwszy miałoby zostać wprowadzone do obrotu dopiero po rozpoczęciu stosowania ograniczenia.

Aktualne wyjaśnienia Komisji dotyczą również praktycznego podejścia organów do egzekwowania nowych wymagań, ale nie należy traktować ich jako przesunięcia daty obowiązywania art. 5 ust. 5 ani jako uniwersalnego okresu wyczerpywania zapasów.

Czy każde opakowanie do żywności trzeba zbadać laboratoryjnie na PFAS?

PPWR nie ustanawia prostego obowiązku wykonywania identycznego testu laboratoryjnego dla każdej partii każdego opakowania.

Wytwórca musi natomiast posiadać wystarczające dowody, aby wykazać zgodność konkretnego typu opakowania z mającymi zastosowanie wymaganiami.

W zależności od produktu materiałem dowodowym mogą być między innymi:

• wyniki badań laboratoryjnych,
• specyfikacje materiałowe,
• informacje o recepturze i powłokach,
• dokumentacja dostawcy,
• oświadczenia dotyczące stosowania PFAS,
• ocena ryzyka oparta na wiarygodnych danych,
• wyniki badań reprezentatywnego wariantu, jeżeli można wiarygodnie wykazać ich zastosowanie do ocenianego typu.

Im większa niepewność co do składu albo ryzyko zastosowania PFAS, tym silniejszej podstawy dowodowej może wymagać rzetelna ocena.

Jak badać PFAS w opakowaniach, skoro nie ma jednej zharmonizowanej metody UE?

Na dzień publikacji tego artykułu nie istnieje jedna zharmonizowana unijna metoda badawcza, która rozwiązywałaby wszystkie aspekty kontroli limitów PFAS z art. 5 ust. 5.

Zaktualizowane FAQ Komisji Europejskiej z sierpnia 2026 r. odnosi się do praktyki analitycznej i podejścia kontrolnego. W obszarze PFAS znaczenie mogą mieć między innymi badania ukierunkowane na konkretne związki, analizy prekursorów oraz oznaczenia fluoru stosowane jako element szerszej oceny.

Nie oznacza to jednak, że każda dostępna metoda jest automatycznie równoważna. Przy zlecaniu badań laboratorium powinno wiedzieć, że celem jest wykazanie zgodności właśnie z progami art. 5 ust. 5 PPWR.

W dokumentacji warto zachować nie tylko końcowy wynik, ale również zastosowaną metodę, zakres oznaczanych substancji, granice oznaczalności oraz sposób przygotowania próbki.

Jakich dokumentów dotyczących PFAS żądać od dostawcy opakowania?

Art. 16 PPWR wymaga od dostawców opakowań lub materiałów opakowaniowych przekazywania wytwórcy informacji i dokumentacji potrzebnych do wykazania zgodności.

W przypadku PFAS dobrze przygotowane zapytanie do dostawcy powinno dotyczyć konkretnego materiału albo wariantu, a nie całego katalogu firmy.

Jak sprawdzić raport z badania PFAS przed włączeniem go do dokumentacji PPWR?

Sam fakt posiadania raportu laboratoryjnego nie wystarcza. Trzeba ustalić, czy raport rzeczywiście może być dowodem dla ocenianego opakowania.

Sprawdź przede wszystkim:

• pełną identyfikację próbki,
• kod i wersję badanego materiału,
• datę pobrania lub otrzymania próbki,
• zastosowaną metodę,
• listę analizowanych PFAS,
• granice wykrywalności i oznaczalności,
• sposób raportowania wyniku,
• czy analizowano prekursory, jeżeli ma to znaczenie,
• czy wynik można odnieść do odpowiedniego progu PPWR,
• czy po badaniu nie zmieniono materiału albo procesu produkcji.

Raport dotyczący anonimowej próbki „paper food packaging” nie daje takiej samej wartości dowodowej jak raport jednoznacznie powiązany z aktualnie kupowanym materiałem i jego rewizją.

Czy oświadczenie „PFAS free” od dostawcy wystarczy?

Nie zawsze. Najpierw trzeba ustalić, co dostawca dokładnie rozumie przez określenie „PFAS free”.

Może ono oznaczać na przykład:

• brak celowo dodanych PFAS,
• brak określonej grupy PFAS,
• wynik poniżej granicy oznaczalności konkretnej metody,
• zgodność z konkretnymi limitami PPWR.

Są to różne twierdzenia. Dlatego oświadczenie powinno wskazywać co najmniej materiał, którego dotyczy, zakres deklaracji, podstawę jej wydania oraz wersję produktu.

Jeżeli dostawca powołuje się na badanie, warto otrzymać raport albo wystarczające informacje o metodzie i zakresie badania.

Kto odpowiada za zgodność opakowania z limitami PFAS?

W systemie zgodności PPWR kluczową rolę ma wytwórca. Zgodnie z art. 15 może on wprowadzać do obrotu wyłącznie opakowania spełniające odpowiednie wymagania rozporządzenia.

Dostawca ma obowiązek przekazać potrzebne informacje i dokumentację, ale nie oznacza to automatycznie przejęcia odpowiedzialności wytwórcy za finalną ocenę.

Importer ma z kolei własne obowiązki wynikające z art. 18, w tym sprawdzenie, czy wytwórca przeprowadził procedurę oceny zgodności i sporządził wymaganą dokumentację.

Dlatego przed zbudowaniem procesu PFAS trzeba poprawnie ustalić rolę firmy w łańcuchu dostaw.

Jak udokumentować PFAS w dokumentacji technicznej PPWR?

Załącznik VII wymaga, aby dokumentacja techniczna umożliwiała ocenę zgodności opakowania z właściwymi wymaganiami.

W odniesieniu do PFAS dokumentacja powinna tworzyć logiczny łańcuch dowodowy:

typ opakowania → materiał → przeznaczenie do kontaktu z żywnością → wymaganie art. 5 ust. 5 → metoda oceny → dowód → wynik → wniosek o zgodności.

Jeżeli firma opiera ocenę na raporcie dostawcy, dokumentacja powinna umożliwiać wykazanie, dlaczego ten raport odnosi się do konkretnego typu opakowania.

Jeżeli zastosowano ocenę opartą na kilku źródłach – na przykład specyfikacji, deklaracji dostawcy i badaniu laboratoryjnym – również warto zachować ich wzajemne powiązanie.

Czy wynik badania PFAS trzeba wpisać do deklaracji zgodności PPWR?

Deklaracja zgodności UE nie jest raportem laboratoryjnym. Jej zadaniem jest formalne potwierdzenie, że wykazano spełnienie właściwych wymagań PPWR.

Szczegółowe raporty, wyniki i uzasadnienia należą przede wszystkim do dokumentacji technicznej stanowiącej podstawę deklaracji.

Jeżeli art. 5 ust. 5 ma zastosowanie do danego opakowania, wytwórca powinien być w stanie przejść od deklaracji do dokumentacji pokazującej, na jakiej podstawie uznano wymaganie dotyczące PFAS za spełnione.

Sama deklaracja bez dostępnego materiału dowodowego nie rozwiązuje problemu zgodności.

PPWR nie zastępuje przepisów dotyczących materiałów do kontaktu z żywnością

Opakowania mające kontakt z żywnością funkcjonują jednocześnie w kilku systemach prawnych.

PPWR wprost uwzględnia relację między przepisami dotyczącymi opakowań a innymi aktami prawa Unii, w tym regulacjami dotyczącymi materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością.

Podstawowe znaczenie ma między innymi rozporządzenie (WE) nr 1935/2004. W zależności od materiału i zastosowania mogą mieć znaczenie również bardziej szczegółowe akty prawne.

Zgodność z PPWR nie oznacza automatycznie zgodności ze wszystkimi przepisami FCM i odwrotnie.

Dokumentacja otrzymywana od dostawcy na potrzeby innych regulacji może jednak stanowić część materiału dowodowego wykorzystywanego przy ocenie PPWR.

Zmiana dostawcy, powłoki lub receptury może wymagać ponownej oceny PFAS

Wynik badania nie powinien być przechowywany bezterminowo bez sprawdzania, czy nadal dotyczy aktualnego produktu.

Ponownego przeglądu mogą wymagać w szczególności:

• zmiana dostawcy materiału,
• zmiana papieru lub tworzywa bazowego,
• zmiana powłoki barierowej,
• zmiana kleju albo dodatku,
• zmiana receptury,
• zmiana udziału materiału z recyklingu,
• zmiana procesu technologicznego mogącego wpływać na skład.

Mechanizm kontroli zmian powinien być częścią systemu zarządzania dokumentacją PPWR.

PFAS i PPWR – praktyczna checklista zgodności

1. Ustal, czy opakowanie jest przeznaczone do kontaktu z żywnością.
2. Zidentyfikuj dokładny typ, wariant i wersję opakowania.
3. Zbierz pełną specyfikację materiałową.
4. Sprawdź warstwy, powłoki i elementy dodatkowe.
5. Poproś dostawcę o informacje dotyczące PFAS.
6. Ustal, czy dostawca mówi o braku celowo dodanych PFAS czy o zgodności z limitami PPWR.
7. Zbierz raporty z badań, jeżeli są dostępne.
8. Sprawdź, czy metody i granice oznaczalności pozwalają odnieść wynik do art. 5 ust. 5.
9. Nie utożsamiaj automatycznie całkowitego fluoru z zawartością PFAS.
10. Oceń, czy dostępne dowody są wystarczające.
11. Jeżeli trzeba, zleć dodatkowe badanie lub analizę.
12. Zapisz sposób wykazania zgodności w dokumentacji technicznej.
13. Powiąż dokumentację z właściwą deklaracją zgodności UE.
14. Ustal obowiązek informowania o zmianach po stronie dostawcy.

Najczęstsze błędy przy wykazywaniu zgodności PFAS

• uznawanie „nie dodajemy PFAS” za pełne potwierdzenie zgodności z art. 5 ust. 5;
• brak identyfikacji materiału na raporcie laboratoryjnym;
• mylenie całkowitego fluoru z zawartością PFAS;
• sprawdzanie wyłącznie progu 25 ppb;
• brak informacji o zakresie analizowanych związków;
• używanie raportu dotyczącego nieaktualnej receptury;
• traktowanie deklaracji dostawcy jako zamiennika własnej oceny zgodności;
• przechowywanie raportu bez powiązania z konkretnym typem opakowania;
• zakładanie, że każde opakowanie wyprodukowane przed 12 sierpnia 2026 r. jest automatycznie zwolnione;
• uznawanie zgodności FCM za automatyczne potwierdzenie zgodności z PPWR.

Jak zarządzać dowodami PFAS przy wielu opakowaniach?

Przy jednym lub dwóch materiałach dokumentację można kontrolować ręcznie. Przy większym portfolio szybko pojawia się jednak problem wersji, dostawców, raportów i terminów.

Jeden raport może odnosić się do kilku wariantów, ale tylko wtedy, gdy firma potrafi uzasadnić takie powiązanie. Z kolei jedna zmiana powłoki może powodować konieczność ponownego przeglądu wielu opakowań.

Najważniejsze staje się więc zarządzanie relacją pomiędzy wymaganiem, materiałem, dowodem i konkretnym typem opakowania.

PFAS w opakowaniach do żywności – najważniejsze wnioski

Od 12 sierpnia 2026 r. limity PFAS są realnym elementem oceny zgodności opakowań przeznaczonych do kontaktu z żywnością.

Przepisy ustanawiają trzy poziomy odniesienia: 25 ppb, 250 ppb i 50 ppm. Nie należy jednak sprowadzać procesu zgodności do jednej liczby albo jednego badania. Trzeba uwzględnić zakres analizy, tożsamość próbki, PFAS polimerowe, potencjalne prekursory oraz sposób interpretacji całkowitego fluoru.

W praktyce dobry proces rozpoczyna się od pełnej identyfikacji opakowania i danych dostawcy, następnie prowadzi przez ocenę dostępnych dowodów, a kończy w dokumentacji technicznej i deklaracji zgodności UE.

Dzięki temu firma jest w stanie odpowiedzieć nie tylko „czy mamy raport PFAS?”, ale również „dlaczego ten raport rzeczywiście potwierdza zgodność tego konkretnego opakowania?”.

FAQ – PFAS w opakowaniach do żywności i PPWR

Źródła

Podstawa prawna: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych – EUR-Lex

Wytyczne Komisji Europejskiej: Zawiadomienie Komisji C/2026/3084 – Wytyczne dotyczące rozporządzenia (UE) 2025/40

Aktualne FAQ Komisji Europejskiej: Packaging and Packaging Waste Regulation (PPWR) – Frequently Asked Questions, DG Environment

Przepisy dotyczące materiałów do kontaktu z żywnością: Rozporządzenie (WE) nr 1935/2004 – EUR-Lex

W artykule wykorzystano w szczególności:

• art. 5 ust. 5 PPWR – ograniczenie PFAS w opakowaniach do kontaktu z żywnością,
• art. 15 – obowiązki wytwórców,
• art. 16 – obowiązki informacyjne dostawców,
• art. 18 – obowiązki importerów,
• art. 38 – procedura oceny zgodności,
• art. 39 – deklaracja zgodności UE,
• Załącznik VII – dokumentacja techniczna i procedura oceny zgodności,
• Załącznik VIII – struktura deklaracji zgodności UE.